Koniec części ulg podatkowych dla samozatrudnionych? Trwają analizy MF

Samozatrudnieni znów patrzą w stronę Ministerstwa Finansów. Nie dlatego, że od jutra zmieniają się przepisy, lecz dlatego, że projekt UD116 wrócił do gry. A wraz z nim pytanie: czy część podatkowych preferencji zostanie mocno zawężona od 1 stycznia 2027 r.?

Skąd wziął się temat zmian?

Sprawa nie jest nowa. Projekt zmian w PIT, CIT i ryczałcie był już omawiany w 2025 r., ale nie zdążył wejść w życie od 1 stycznia 2026 r. Według informacji opublikowanych 19 listopada 2025 r. rząd nie przyjął projektu na czas, a niekorzystne zmiany podatkowe musiałyby zostać ogłoszone do 30 listopada 2025 r.

Potem temat wrócił. Najnowszą wersję projektu UD116 opublikowano w Rządowym Centrum Legislacji 17 marca 2026 r. Z opisu wynika, że planowany termin wejścia wielu rozwiązań to 1 stycznia 2027 r. Dla samozatrudnionych to dobry moment, żeby spokojnie sprawdzić swoje rozliczenia, a nie działać pod wpływem plotek.

W tle są też inne zmiany, dlatego warto mieć pod ręką aktualne opracowania o firmowych obowiązkach. Przykładem są nowe limity podatkowe decydujące o codziennej wygodzie rozliczeń.

IP Box pod lupą

Najwięcej emocji budzi preferencja IP Box, czyli 5-procentowy podatek od kwalifikowanych dochodów z praw własności intelektualnej. Korzystali z niej między innymi programiści prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą.

Ministerstwo Finansów wskazuje, że ulga ma wspierać realną innowacyjność, a nie zwykłe obniżanie podatku. Dlatego projekt zakłada nowe warunki. Podatnik miałby zatrudniać co najmniej 3 osoby na pełne etaty przez minimum 300 dni w roku podatkowym albo ponosić odpowiednio wysokie koszty wynagrodzeń dla co najmniej 3 osób.

Co warto sprawdzić już teraz?

• czy korzystasz z IP Box i czy masz odrębną ewidencję dochodów, kosztów oraz praw własności intelektualnej;
• czy Twoje projekty rzeczywiście mają twórczy i rozwojowy charakter, a nie są zwykłym odtwarzaniem zleconych czynności;
• czy współpracujesz z zespołem, czy działasz w pełni samodzielnie;
• czy Twoja dokumentacja pozwala obronić wysokość dochodu objętego preferencją;
• czy planowana zmiana formy współpracy nie zaburzy opłacalności całego modelu.

Ryczałt też może zaboleć

Projekt UD116 obejmuje również ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Według omówienia z 2 kwietnia 2026 r. planowana jest między innymi stawka 15 procent od nadwyżki ponad 100 tys. zł przychodów z usług dotychczas opodatkowanych stawką 8,5 procent, jeżeli podatnik nie zatrudnia co najmniej jednego pracownika na pełen etat.

Dla części samozatrudnionych może to być wyraźna różnica. Szczególnie wtedy, gdy firma działa w prostym modelu: jedna osoba, jeden kontrahent, niewielkie koszty i ryczałt wybrany z myślą o przewidywalności.

W takim układzie warto policzyć scenariusze. Nie chodzi o gwałtowne decyzje, lecz o porównanie ryczałtu, skali podatkowej i podatku liniowego. Przy okazji sprawdź też składki ZUS przedsiębiorców, bo sam podatek nigdy nie pokazuje pełnego obciążenia firmy.

Samochód, leasing i darowizna

W projekcie wraca także temat aut wykupionych z leasingu. W 2026 r. przedsiębiorcy nadal korzystają z dotychczasowych zasad, ale wcześniejsze propozycje pokazywały kierunek: ograniczenie prostego schematu wykupu samochodu, przekazania go w darowiźnie bliskiej osobie i późniejszej sprzedaży bez PIT po krótkim czasie.

To ważne, bo samochód w firmie rzadko jest tylko środkiem transportu. Wpływa na koszty, amortyzację, podatek od towarów i usług oraz planowanie płynności. Gdy analizujesz zakup albo wymianę auta, zobacz również nowe limity amortyzacji samochodów osobowych. Jeden zapis w umowie potrafi zmienić wynik rozliczenia na kilka lat.

Dokumenty będą miały większe znaczenie

Im bardziej państwo uszczelnia preferencje, tym większą rolę odgrywa dokumentacja. Przy ulgach podatkowych nie wystarczy powiedzieć: „robię nowoczesne projekty”. Trzeba mieć dowody, opisy, ewidencje, umowy i spójne rozliczenia.

W praktyce przydadzą się:

• dobrze opisane umowy – z zakresem prac, prawami autorskimi i odpowiedzialnością stron;
• ewidencje – prowadzone na bieżąco, nie dopisywane po kilku miesiącach;
• dowody kosztów – zgodne z zasadą związku wydatku z przychodem;
• porządek w księgach – szczególnie gdy rośnie liczba dokumentów;
• regularny przegląd formy opodatkowania – najlepiej przed końcem roku, a nie po fakcie.

W tym kontekście znaczenia nabierają nowe zasady dokumentowania wydatków oraz obowiązki w zakresie PKPiR. Im szybciej uporządkujesz dokumenty, tym mniej nerwów przy ewentualnej kontroli.

Nie panikuj, ale licz

Na 18 maja 2026 r. projekt UD116 pozostaje projektem. Nie jest jeszcze ustawą. To ważna różnica. Samozatrudnieni nie powinni więc rezygnować z ulg, tylko dlatego, że pojawiły się zapowiedzi. Powinni jednak sprawdzić, jak wyglądałaby firma po zmianach.

Dobre pytania są proste: ile zapłacisz podatku bez preferencji? Czy Twoja cena dla kontrahenta nadal ma sens? Czy potrzebujesz pracownika, wspólnika, spółki, czy raczej lepszej dokumentacji?

Co dalej dla przedsiębiorców?

Najrozsądniejsze podejście to spokojny przegląd. Zobacz swoje przychody, koszty, umowy i sposób pracy. Następnie porównaj obecne rozliczenia z wariantem po potencjalnych zmianach od 1 stycznia 2027 r.

Warto też śledzić cyfrowe kanały urzędowe. Nowa odsłona portalu eZUS przypomina, że administracja coraz mocniej przenosi obsługę przedsiębiorców do sieci. Podatki idą w tym samym kierunku: mniej uznaniowości, więcej danych, większa rola bieżącej ewidencji.

Dla początkującego przedsiębiorcy najtrudniejsze bywa odróżnienie zmiany pewnej od planowanej. Dlatego w rozmowie z księgowym warto rozdzielić trzy porządki: obecne przepisy, projektowane rozwiązania oraz własne decyzje biznesowe. Takie rozdzielenie daje spokojniejszy obraz sytuacji i ułatwia planowanie podatku bez zbędnego napięcia przed kolejnym rokiem działalności firmy.

Na razie nie ma końca wszystkich ulg. Jest za to wyraźny sygnał: preferencje mają być dla firm spełniających konkretne warunki. Jeżeli prowadzisz jednoosobową działalność, potraktuj ten czas jako okazję do porządku. Bez strachu, ale też bez odkładania spraw na grudzień.